Sahte Hesap Nasıl Anlaşılır? Catfish’in 9 İşareti

Sahte bir hesabı çoğu zaman tek bir işaret değil, işaretlerin üst üste binmesi ele verir: fotoğraflar fazla kusursuzdur, görüntülü görüşme hep ertelenir, ilişki çok hızlı ilerler ve er geç bir para ya da yardım isteği gelir. İyi haber şu: birkaç dakikalık bir kontrolle şüphelerinin çoğunu netleştirebilirsin.

Catfish, başkasının fotoğraflarını ya da uydurma bir kimliği kullanarak seninle yazışan kişi demek. Amaç bazen para, bazen ilgi, bazen de şantaj için kişisel bilgi toplamak. Emniyet Genel Müdürlüğü de sosyal medyada sahte hesap açıp kendini tanıdık biri gibi tanıtan ve acilen para isteyen dolandırıcılara karşı uyarıyor. Aşağıdaki işaretler flört uygulamalarında, Instagram’da ve WhatsApp’ta aynı şekilde işe yarar.

Sahte hesabın 9 işareti

Fotoğraflar katalog gibi. Hepsi profesyonel çekim, ışık kusursuz, ama arkadaşlarla, sıradan bir günde çekilmiş ya da etiketlenmiş tek bir fotoğraf yok.
Görüntülü görüşme hep ertelenir. Kamera bozuk, internet zayıf, iş yerinde izin yok. Bir kez olabilir, her seferinde olmaz.
Duygular çok hızlı yoğunlaşır. Birkaç gün içinde “ruh eşim”, “beni kimse senin gibi anlamadı” cümleleri. Bunun adı aşk bombardımanı; mesajlarda nasıl göründüğünü ayrı bir yazıda anlattık.
Konuşmayı hemen başka uygulamaya taşımak ister. Instagram da kendi uyarılarında, konuşmayı platform dışına taşımak isteyen kişileri dikkat edilecek işaretler arasında sayıyor.
Hikâyede boşluklar var. Meslek, şehir, yaş ya da aile ayrıntıları konuşmadan konuşmaya değişir. Basit bir soruya uzun ama içi boş cevaplar gelir.
Hep uzakta ve buluşma hiç olmuyor. Yurt dışında çalışıyor, askerde, bir petrol platformunda ya da sürekli seyahatte. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), yüz yüze buluşamamak için bahane üretmeyi romantik dolandırıcılığın tipik işaretleri arasında sayıyor.
Hesap yeni ya da boş. Az takipçi, az paylaşım, gerçekçi etkileşim yok. Instagram, takipçisi, profil fotoğrafı ya da gerçekçi görünen hareketleri olmayan hesaplara karşı uyarıyor.
Cevaplar kalıp gibi. Sorduğun şeye değil, genel bir senaryoya cevap veriyor gibi. Adını, şehrini ya da daha önce anlattıklarını hatırlamıyor.
Sonunda para konusu açılır. Hastane masrafı, gümrükte takılan bir hediye, uçak bileti ya da “birlikte kazanalım” diye sunulan bir kripto yatırımı. Bu noktada bir dolandırıcılık senaryosuyla karşı karşıya olabilirsin; romantik dolandırıcılığın aşamalarına göz at.

Tek başına hiçbiri kanıt değil. Utangaç biri görüntülü konuşmaktan kaçınabilir, yeni bir hesap tamamen masum olabilir. Ama üç dört işaret bir aradaysa durup kontrol etmenin zamanı gelmiştir.

Hikâyeler de birbirine benzer. Instagram’ın yardım sayfasına göre flört dolandırıcıları çoğunlukla boşanmış, dul ya da evliliği kötü gidiyormuş gibi davranır, sonra uçak bileti ya da vize başvurusu için para veya bilgi ister. Emniyet Genel Müdürlüğü de yurt dışından arayıp Türkiye’ye gelmek için pasaport ve yol parası isteyen, karşılığında arkadaşlık ya da evlilik vaat eden kişilere karşı uyarıyor. Kılık değişse de yapı aynı: önce yakınlık, sonra masraf.

Herkesin yapabileceği hızlı kontrol

1. Fotoğrafı görsel aramada ara

Profil fotoğrafının ekran görüntüsünü al ve Google Lens, Bing Görsel Arama, TinEye ya da Yandex Görsel’e yükle. Aynı yüz farklı bir isimle, bir modelin hesabında ya da stok fotoğraf sitesinde çıkıyorsa bu güçlü bir kırmızı bayrak. FTC de profil fotoğrafını arama motorunun görselle arama özelliğiyle kontrol etmeyi öneriyor. Adım adım anlatımı fotoğrafla kişi arama rehberinde bulabilirsin.

İstersen Mirabu’nun Yüz Arama dedektörünü de kullanabilirsin: fotoğrafın internette nerelerde çıktığını, başka profillerden alınıp alınmadığını ve bulunabilen en eski kopyayı gösterir. Günde iki tarama ücretsiz ve hesap gerekmez. Sonuçlar kanıt değil, işarettir.

2. İsmi ve kullanıcı adını ara

Söylediği adı soyadı tırnak içinde, şehri ve mesleğiyle birlikte ara. Kullanıcı adını başka platformlarda da dene. Gerçek insanların çoğunun internette küçük de olsa bir izi olur: bir iş yeri sayfası, eski bir paylaşım, ortak arkadaşlar. Hiç iz olmaması tek başına kanıt değil, ama anlattığı hayatla internetteki boşluk birbirini tutmuyorsa not et.

3. Belirli bir canlı fotoğraf iste

“Bir selfie atar mısın?” yerine tarif edilmiş bir poz iste: “Sol elinle başparmak işareti yaparken bir fotoğraf atar mısın?” Gerçek biri bunu bir dakikada yapar. Çalıntı fotoğraflarla konuşan biri ise bahane üretir ya da konuyu değiştirir. İsteğini nazikçe ve gerekçesiyle söyle: “İnternette çok sahte profil var, sadece emin olmak istiyorum.” Niyeti iyi olan biri bunu çoğu zaman anlayışla karşılar.

4. Kısa bir görüntülü arama öner

Birkaç dakikalık bir görüntülü görüşme çoğu şüpheyi ortadan kaldırır. Yine de bunu tek başına garanti sayma: Emniyet, dolandırıcıların yapay zekâyla sahte ses ve görüntü ürettiği konusunda uyarıyor. Görüşme hep çok kısa sürüyor, görüntü sürekli donuyor ya da kamera bir türlü açılmıyorsa bunu da hesaba kat.

Hikâye tutmuyorsa ne yapmalı

Kontrollerin sonunda içine şüphe düştüyse:

Para, hediye kartı, kripto ya da doğrulama kodu gönderme. Hikâye ne kadar acil görünürse görünsün.
Kişisel bilgi ve özel fotoğraf paylaşma. Kimlik, adres, iş yeri ya da mahrem görüntüler sonradan şantaj için kullanılabilir.
Yüzleşmeye ya da ifşa etmeye çalışma. Kim olduğunu bulmaya, adresini araştırmaya ya da onu sosyal medyada teşhir etmeye uğraşma; bu seni riske atar. Sessizce uzaklaşmak en güvenlisi.
Kanıtları sakla. Profilin, kullanıcı adının ve mesajların ekran görüntülerini al.
Şikâyet et ve engelle. Platformların şikâyet adımlarını sahte hesap ve bot rehberinde topladık.
Para gönderdiysen hemen bankanı ara. Ardından olayı anlatan bir dilekçeyle polis merkezine, Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü’ne ya da Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvur. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün siber suçlar sayfası bu yolları ayrıntılı anlatıyor.

Kandırıldığını fark etmek utanç verici gelebilir. Ama karşındaki, işini bilen ve aynı senaryoyu başkalarına da deneyen biri. Senin hatan değil.

Sık sorulanlar

Fotoğraf görsel aramada hiç çıkmazsa hesap gerçek midir?

Her zaman değil. Kapalı hesaplardan alınan fotoğraflar arama motorlarında görünmez, yapay zekâyla üretilmiş yüzler de hiçbir şeyle eşleşmez. Sonuç çıkmaması temize çıkmak demek değil; diğer işaretlere de bak.

Görüntülü konuşmayı reddetmesi kesin kanıt mı?

Hayır. Bazı insanlar gerçekten çekingendir. Ama ret, hızla yoğunlaşan duygular ve para konusu bir aradaysa durmak için yeterli sebep var.

Kontrol ettiğimi anlar mı?

Bir fotoğrafı görsel aramada araman karşı tarafa bildirilmez. Mirabu’da da kontrol ettiğin kişiye hiçbir bildirim gitmez ve yüklemeler 24 saat içinde sunuculardan silinir.

Para ya da özel fotoğraf gönderdim, ne yapmalıyım?

Daha fazlasını gönderme ve konuşmayı kes. Para gönderdiysen hemen bankanı ara. Özel fotoğraflarınla tehdit ediliyorsan ödeme yapma; mesajları sakla ve polise ya da savcılığa başvur. Ayrıntılı adımları romantik dolandırıcılık yazısında bulabilirsin.

Kaynaklar

Instagram’da dolandırıcılıktan korunun, Instagram Yardım Merkezi
What To Know About Romance Scams, ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC)
Love, not Money, ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), 14 Şubat 2022
Sosyal Medya Dolandırıcılığı, Emniyet Genel Müdürlüğü
Evlenme Vaadiyle Dolandırıcılık, Emniyet Genel Müdürlüğü
Siber Suçlar: Sıkça Sorulan Sorular, Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı
Emniyet uyardı: İşte dolandırıcıların yapay zekalı yeni yöntemi, NTV, 29 Temmuz 2024